بازسازی محاسباتی کتاب «الموسیقی الکبیر»
س از ماهها پژوهش و توسعه، نسخه نخست «مولد مقام ایرانی» را منتشر میکنم؛ نرمافزاری تعاملی که بر اساس نظریه موسیقایی ابونصر فارابی در کتاب «الموسیقی الکبیر» طراحی شده است.
هدف این پروژه صرفاً تولید صدا یا شبیهسازی یک ساز نیست، بلکه بازسازی بخشی از نظام نظری موسیقی ایرانی و اسلامی بر پایه نسبتهای ریاضی و ساختار تتراکوردی است که فارابی بیش از هزار سال پیش شرح داده است.
ایده اصلی
در نظریه فارابی، مقامها از اتصال دو «جنس» یا «تتراکورد» ساخته میشوند. هر تتراکورد مجموعهای از چهار نت است که با نسبتهای عددی مشخص تعریف میشود.
این نرمافزار امکان ترکیب انواع مختلف اجناس را فراهم میکند و بر اساس نسبتهای ریاضی، فرکانس هر درجه را محاسبه و پخش میکند.
امکانات نرمافزار
- تولید مقام بر اساس مدل تتراکوردی فارابی
- استفاده از کوک طبیعی (Just Intonation)
- محاسبه فرکانسها بر اساس نسبتهای عددی تاریخی
- شبیهسازی مقامهای ایرانی مانند:
- شور
- ماهور
- همایون
- سهگاه
- چهارگاه
- نهاوند
- بیات ترک
- اصفهان
- نمایش درجات مقام و نقشهای مدال
- پخش شنیداری مقام
- نمایش فواصل بر حسب سنت (Cent)
- امکان انتخاب نوع موج صوتی
- بخش آموزشی و تئوریک درباره نظریه موسیقی فارابی
اهمیت پژوهشی پروژه
بخش بزرگی از نظریه موسیقی کلاسیک ایرانی بهصورت شفاهی منتقل شده است. در مقابل، فارابی یکی از نخستین نظریهپردازانی بود که ساختار موسیقی را با زبان ریاضی توصیف کرد.
این پروژه تلاشی است برای:
- تبدیل نظریه تاریخی به مدل محاسباتی
- فراهمکردن بستری آموزشی برای پژوهشگران
- امکان آزمایش عملی نسبتهای مطرحشده در «الموسیقی الکبیر»
- ایجاد پلی میان موسیقیشناسی تاریخی و فناوریهای نوین
فناوریهای استفاده شده
- HTML5
- CSS3
- JavaScript
- Web Audio API
پژوهشگر و توسعهدهنده
oladinima@gmail.com
نیما اولادی قادیکلایی
دسترسی به نرمافزار
لینک اجرا:
https://nimaoladi.ir/Persian%20Maggam%20Generator-Farabi%20Tetrachord.html
چشمانداز پروژه
در نسخههای آینده، توسعه امکانات زیر در نظر گرفته شده است:
- بازسازی کامل اجناس فارابی
- افزودن مقامهای تاریخی بیشتر
- تحلیل خودکار فواصل
- تولید ملودی بر اساس قواعد مدال
- خروجی MIDI و MusicXML
- نسخه پژوهشی برای دانشگاهها و مراکز موسیقیشناسی
این پروژه گامی کوچک در مسیر بازخوانی میراث علمی موسیقی ایرانی و تبدیل آن به ابزارهای دیجیتال معاصر است.
